Evlilik sözleşmesi ve mal rejimi seçimi: neyin paylaşılacağına kim karar veriyor?

Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler bir sözleşme yapmadıklarında bu rejim kendiliğinden uygulanır. Yani her evlilikte bir mal rejimi vardır; tek fark, bunu eşlerin mi yoksa kanunun mu seçtiğidir.

Mal rejimi sözleşmesi — yaygın adıyla evlilik sözleşmesi — bu seçimi eşlerin yapmasını sağlar.

Yasal rejim neyi kapsar?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde malvarlığı ikiye ayrılır.

Kişisel mallar paylaşıma girmez. Bunlar esas olarak şunlardır: evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras veya bağış yoluyla edinilenler, manevi tazminat alacakları ve kişisel kullanıma özgü eşyalar.

Edinilmiş mallar paylaşıma girer. Bunlar evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir: çalışma karşılığı edinilenler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların geliri ve bunların yerine geçen değerler.

Rejim sona erdiğinde her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkına sahip olur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bunun bir alacak hakkı olmasıdır; eşler kendiliğinden ortak mülkiyet sahibi olmaz.

Sık rastlanan yanılgılar

“Tapu kimin üzerindeyse onundur.” Tapu kaydı mülkiyeti gösterir, ancak rejim tasfiyesinde kurulacak katılma alacağını ortadan kaldırmaz. Taşınmaz evlilik içinde ve karşılığı verilerek edinilmişse, kayıt tek başına belirleyici olmaz.

“Miras kalan ev paylaşılır.” Miras yoluyla edinilen mal kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Ancak o malın kirası edinilmiş mal sayılır.

“Evlenmeden önceki birikimim güvende.” Evlilik öncesi birikim kişisel maldır; ancak bu birikimle evlilik içinde yeni bir mal alınırsa, bedelin kaynağının ispatı gerekir. Banka kayıtları ve ödeme belgeleri bu noktada belirleyici olur.

Sözleşmeyle seçilebilecek rejimler

Kanun dört rejim öngörür: edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı. Eşler bu rejimlerden birini seçebilir, ancak kanunda sayılanlar dışında yeni bir rejim yaratamaz.

Uygulamada en çok tercih edilen mal ayrılığıdır: her eş kendi malvarlığı üzerinde tam yetkilidir ve tasfiye aşamasında katılma alacağı doğmaz. Bu rejim özellikle eşlerden birinin ticari faaliyeti veya önemli bir işletme payı varsa gündeme gelir.

Burada bir dengeyi gözden kaçırmamak gerekir: mal ayrılığı, evlilik içinde kazanç elde etmeyen veya kariyerine ara veren eş bakımından koruyucu olmayabilir.

Şekil ve zamanlama

Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Evlenmeden önce yapılabileceği gibi evlilik devam ederken de yapılabilir; ayrıca evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle yasal rejimden farklı bir rejim seçilebilir.

Evlilik sırasında yapılan sözleşme kural olarak ileriye etkilidir. Geçmişe yönelik sonuç doğurması isteniyorsa bunun sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir.

Sözleşmeye yazılamayacaklar

Mal rejimi sözleşmesi yalnızca malvarlığı ilişkilerini düzenler. Şu konular sözleşmeye konu edilemez:

• Boşanma hâlinde velayetin kime ait olacağı
• Nafaka hakkından önceden feragat
• Kişilik haklarına aykırı taahhütler
• Saklı paylı mirasçıların haklarını zedeleyen düzenlemeler

Bu tür hükümler sözleşmeye yazılsa dahi geçerli olmaz.

Değerlendirme

Mal rejimi sözleşmesi bir güvensizlik işareti olarak görülür; oysa işlevi, tasfiye anında yapılacak tartışmayı evliliğin başında ve sakin bir ortamda yapmaktır. Sözleşme yapılmadığında bu tartışma ortadan kalkmaz, yalnızca en zor ana ertelenir.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut duruma ilişkin değerlendirme için ayrıca inceleme gerekir.